V.d. visoki predstavnik u Bosni i Hercegovini, američki diplomata Louis J. Crishock, u svom polugodišnjem izvještaju Ujedinjenim nacijama na više mjesta je tretirao pritisak vlasti Republike Srpske prema Bošnjacima, kao i položaj Bošnjaka i Srba u područjima u kojima vlada HDZ.
Dodik o sukobu civilizacija, Cvijanović hvalila Mladića
„Milorad Dodik je nastavio da naglašava navodnu nemogućnost mirnog suživota između Bošnjaka (muslimana) i Srba (kršćana), pozivajući se na narativ o sukobu civilizacija. Dok su naglašavale potrebu za uklanjanjem stranog uticaja i povećanjem domaćeg vlasništva, vlasti Republike Srpske nastavile su da se zalažu za demontažu poslijedajtonskih reformi, što one predstavljaju kao povratak na ‘izvorni’ Dejton, i nagovještavale otcjepljenje ukoliko se ovi politički ciljevi ne ostvare“, navodi se u izvještaju.
Naglasio je i kako je visoka zvaničnica SNSD-a i članica Predsjedništva BiH Željka Cvijanović hvalila ratnu ulogu presuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića.
„Duboke političke podjele bile su evidentne u reakcijama nakon smrti Ratka Mladića. Srpski član Željka Cvijanović pohvalila je Mladićevu ratnu ulogu, kritikovala postupanje prema njemu i opisala uslove njegovog pritvora kao nehumane. Hrvatski član Željko Komšić oštro je kritikovao prisustvo političkog rukovodstva Republike Srpske na Mladićevoj sahrani. Bošnjački član Denis Bećirović oštro je osudio javno i institucionalno veličanje Mladića kao neprihvatljivo i necivilizovano, te kao direktnu uvredu žrtvama genocida; pozvao je međunarodnu zajednicu da zauzme čvrst stav u suprotstavljanju revizionizmu“, naveo je Crishock.
Istakao je i da su nakon komemoracije u Srebrenici, a posebno nakon smrti Ratka Mladića, zabilježeni brojni slučajevi veličanja osuđenog ratnog zločinca.
„To je uključivalo javne izraze saučešća i poštovanja kojima se negiraju, minimiziraju ili opravdavaju zločini koje je počinio Mladić i njegovo predstavljanje kao heroja“, kazao je Crishock.
U izvještaju se navodi i kako su se „bošnjački politički predstavnici u Republici Srpskoj suočili sa pritiscima zbog povremeno neprimjerenih komentara povodom Mladićeve smrti ukazujući na činjenicu da je bio osuđeni ratni zločinac. Takve komentare predstavnici srpske zajednice ocijenili su uvredljivim i neprikladnim, što je u nekoliko slučajeva rezultiralo smjenom bošnjačkih zvaničnika s njihovih funkcija“.
Murali zločinaca u Hercegovini i RS-u
Istakao je i veličanje ratnih zločinaca i skrnavljenje vjerskih obilježja u područjima gdje vlada HDZ.
„Simboličke i identitetske tenzije odrazile su se i kroz sve učestaliju pojavu murala koji veličaju lica osuđena za ratne zločine u dijelovima Hercegovine i Republike Srpske. Prijavljeno je nekoliko incidenata vandalizma usmjerenih na manjinske vjerske objekte, uključujući i Centralnu Bosnu. U opštini Travnik oštećeni su pravoslavni krst i nadgrobni spomenici na jednom groblju, dok su nadgrobni spomenici na katoličkom groblju oskrnavljeni. U opštini Novi Travnik oštećeni su nadgrobni spomenici i kapela na pravoslavnom groblju. Kantonalno tužilaštvo Srednjobosanskog kantona osudilo je incidente, a istrage su u toku“, navodi se u izvještaju.
Zabranom ljiljana prekršeni drugi državni zakoni
Američki diplomata je u svom izvještaju kritikovao i kriminalizaciju simbola odnosno zastava sa ljiljanima navodeći da one krše druge zakone BiH.
„Dana 9. jula 2026. godine, Narodna skupština Republike Srpske usvojila je izmjene i dopune Krivičnog zakonika ovog entiteta s ciljem da se javno isticanje, promocija ili veličanje zastava i simbola Armije Republike Bosne i Hercegovine proglase krivičnim djelom. Izmjenama i dopunama uvedene su zatvorske kazne u trajanju do tri godine, odnosno do pet godina u slučajevima kada je izazvan javni nered. Ove izmjene i dopune krše zakonodavstvo na državnom nivou, uključujući Zakon o odbrani Bosne i Hercegovine, Zakon o službi u Oružanim snagama Bosne i Hercegovine, kao i odluku Predsjedništva Bosne i Hercegovine o obilježjima u Oružanim snagama. Ustavni sud Bosne i Hercegovine trenutno preispituje navedene izmjene i dopune“, naveo je Crishock.
Otpuštanje Bošnjaka iz mostarskog „Komunalnog“
U izvještaju je obrađeno i pitanje diskriminacije bošnjačkih radnika u komunalnom preduzeću u Mostaru.
„Od sredine aprila 2026. godine, sporovi u vezi s imenovanjima na visoke funkcije u gradskoj administraciji i javnim preduzećima, kao i oko proporcionalne etničke zastupljenosti, doprinijeli su pogoršanju političkih odnosa između bošnjačkog i hrvatskog bloka u Mostaru. Ovi događaji uticali su na funkcionisanje Gradskog vijeća, što je kulminiralo bojkotom njegovih sjednica od strane Kluba Bošnjaka i poteškoćama u osiguravanju kvalifikovane većine potrebne za ključne odluke. Spor iz jula 2026. godine u vezi sa JKP ‘Komunalno’, koji je uključivao otpuštanje 22 radnika, većinom Bošnjaka, i požar na deponiji Uborak u junu 2026. godine dodatno su politizovali odnose. U međuvremenu, spor oko Hrvatskog narodnog kazališta u takozvanoj Centralnoj zoni dodatno je istakao odsustvo zajedničke vizije u pogledu kulturnog identiteta, javne imovine i budućeg urbanog razvoja grada. Medžlis Islamske zajednice Mostar tvrdi da lokacija pozorišta obuhvata i zemljište historijskog mezarja (islamskog groblja). Ovi sporovi dodatno su oslabili ionako krhko političko povjerenje između dvije strane i suzili prostor za kompromis, doprinoseći nastavku neprovrođenja Mostarskog sporazuma iz juna 2020. godine“, istakao je američki diplomata u svom izvještaju.
