Visoki predstavnik podnio je generalnom sekretaru Ujedinjenih nacija polugodišnji izvještaj o političkoj situaciji u Bosni i Hercegovini u kojem se navodi da bi politika vođena iz Republike Srpske mogla dovesti do faktičkog raspada Bosne i Hercegovine.
U izvještaju se na početku navodi da su u izborni sistem BiH prvi put uvedene izborne tehnologije.
“Sistem je radio bez većih poremećaja, ubrzao je objavljivanje preliminarnih rezultata i poboljšao transparentnost izbora. Biometrijska identifikacija je postigla stopu uspjeha veću od 97 posto, dok je ručno brojanje otkrilo samo manje odstupanja od elektronskih rezultata”.
Ističe se da niža izlaznost se dijelom može pripisati novoj tehnologiji biometrijske identifikacije.
Navodi se da su vlasti u RS nastavile ignorisati odluke državnog pravosuđa, posebno obavezujuće odluke Ustavnog suda BiH, uključujući one koje se tiču državne imeovine.
“Ove stalne opstrukcije slabe državne institucije, ograničavaju njihovu sposobnost da ispune svoje zakonske obaveze i odlažu euroatlantske integracije. U kombinaciji s pokušajima zaobilaženja državnih institucija i uspostavljanja odvojenih struktura u Republici Srpskoj, one pojačavaju scenario de facto razdvajanja”.
Takva opstrukcija negativno je uticala na funkcionisanje državnih institucija i vršenje državnih nadležnosti.
“Uključivala je blokiranje zakonodavnih agendi kroz uskraćivanje parlamentarnog kvoruma, što je rezultiralo ograničenim zakonodavnim učinkom, kašnjenjima i imenovanjima, kao i ograničenjima u finansiranju institucija i osoblju. Izazovi državnih nadležnosti također se protežu na neprovođenje konačnih i obavezujućih odluka državnih pravosudnih institucija, uključujući odluke Ustavnog suda Bosne i Hercegovine u vezi s državnom imovinom”.
Smatraju da su ovakvi potezi značajno potkopali efikasno funkcionisanje državnih instituvija.
“Iako mnoge institucije ostaju operativne, u različitim stepenima im nedostaje osoblje, resursi, odluke ili ovlaštenja potrebna za efikasno obavljanje njihovih mandata. Na rezultirajuću disfunkciju se potom pozivaju oni koji joj doprinose kako bi doveli u pitanje neophodnost institucija na državnom nivou ili opravdali daljnja osporavanja njihovih ovlaštenja. Posljedično, sposobnost države da ispuni svoje međunarodne obaveze i unaprijedi svoju agendu euroatlantskih integracija je ozbiljno otežana, a u određenim oblastima i dovedena do zastoja”.
OHR dodaje da se time potkopava ustavni poredak uspostavljen Dejtonskim mirovnim sporazumom
“Dok formalna raspodjela nadležnosti prema Ustavu ostaje nepromijenjena, sposobnost državnih institucija da vrše te nadležnosti se progresivno smanjuje, čime se ometa efikasno funkcioniranje Bosne i Hercegovine kao suverene države”.
Zatim se iznosi upozorenje da bi politika vođena iz RS mogla dovesti do faktičkog raspada države.
“Pored sistematske opstrukcije, uočeni su napori da se provedu, repliciraju ili uspostave pravni i institucionalni aranžmani koji odgovaraju nadležnostima dodijeljenim državnim institucijama i Republici Srpskoj. Takvi napori mogli bi rezultirati sve većim odvajanjem vršenja javne vlasti u Republici Srpskoj od državnog ustavnog i institucionalnog okvira, što bi dovelo do
puzajućeg de facto odvajanja od države Bosne i Hercegovine”.
OHR je istakao da je Dodik u svom postizbornom obraćanju obećao kontinuitet politike SNSD-a, eksplicitno ponavljajući namjeru da RS-u vrati nadležnosti u oblastima odbrane, obavještajnih službi i indirektnog oporezivanja, te da nastavi sa zahtjevima za ograničavanje nadležnosti pravosudnih institucija na državnom nivou.
“Nakon toga je najavio inicijativu za usvajanje novog Ustava Republike Srpske 9. januara, dana koji vlasti Republike Srpske uporno proglašavaju i slave kao Dan Republike Srpske, kršeći odluke Ustavnog suda Bosne i Hercegovine. Nedavni prethodni pokušaj usvajanja novog Ustava entiteta (Odluka Narodne skupštine Republike Srpske o usvajanju Nacrta Ustava Republike Srpske) proglašen je neustavnim jer je nespojiv sa ustavnim poretkom i podjelom nadležnosti utvrđenom Ustavom Bosne i Hercegovine, kao i odlukama državnih institucija, te predstavlja direktnu prijetnju suverenitetu i teritorijalnom integritetu Bosne i Hercegovine”.
U nastavku stoji da je fiskalna održivost institucija Bosne i Hercegovine ostala je krhka, pri čemu su državne institucije veći dio 2026. godine funkcionirale uz privremeno finansiranje. Upravni odbor sistema indirektnog oporezivanja ostvario je ograničene rezultate koji nisu ispunili njegov mandat i zakonske obaveze.
“Kontinuirano odbijanje vlasti Republike Srpske da priznaju konačne i obavezujuće odluke Ustavnog suda Bosne i Hercegovine u vezi s državnom imovinom, te njihov posljedični neuspjeh u registraciji vlasničkih prava države, i dalje predstavlja ozbiljnu zabrinutost”.
