Nedavno usvojeni Zaključak Narodne skupštine Republike Srpske (NSRS) kojim se zahtjeva od Milorada Dodika da nastavi obavljati funkciju predsjednika entiteta “u punom kapacitetu”, uprkos odluci Centralne izborne komisije Bosne i Hercegovine (CIK) koja mu je oduzela mandat, uvela je Republiku Srpsku, ali i Bosnu i Hercegovinu u cjelini u jednu novu fazu krize.
Stvar je dodatno zakomplikovana time što je uzurpator funkcije predsjednika Republike Srpske Milorad Dodik predložio novog mandatara za sastav nove Vlade RS, Savu Minića, a nakon ostavke Radovana Viškovića, uprkos tome što on formalno-pravno nije predsjednik entiteta, čime je RS uveo u potpunu pravnu zbrku i neizvjesnost.
Mandatara po Ustavu Republike Srpske predlaže predsjednik entiteta, a NSRS imenuje Vladu RS na prijedlog mandatara.
Postavlja se pitanje može li se osporiti potencijalno imenovanje nove Vlade RS-a, ukoliko do toga dođe, na prijedlog mandatara koji nema zakonske ovlasti da to uradi, s obzirom da ga je predložio bivši predsjednik entiteta.
Po saznanjima Istrage pred Ustavnim sudom Bosne i Hercegovine nije moguće pokrenuti postupak o ocjeni ustavnosti potencijalnog imenovanje nove Vlade RS-a. Međutim, može se pokrenuti spor između države i entiteta pred Ustavnim sudom BiH, a za što mogućnost imaju član Predsjedništva BiH, ili članovi Kolegija oba doma Parlamentarne skupštine BiH ili grupa zastupnika.
Istovremeno, ove sedmice se očekuje da CIK raspiše prijevremene izbora za predsjednika Republike Srpske što bi, ukoliko do njih dođe, moglo dovesti to toga da Republika Srpska ima dva predsjednika. Jednog legalnog kojeg odbacuje NSRS, a drugog samoproglašenog, ali koji ima realnu snagu na terenu s obzirom da upravlja Narodnom skupštinom RS-a kao vlastitom strankom.
S tim u vezi Narodna skupština RS-a je donijela zaključak u kojem se tvrdi da bi svaka eventualna saradnja sa CIK-om u provođenju prijevremenih izbora predstavljala krivično djelo “Nepoštovanja ili neizvršavanja odluka institucija ili organa Republike Srpske” propisano Krivičnim zakonikom RS-a.
Dodik je tokom obraćanja u NSRS pozvao opoziciju da podrži raspisivanje prijevremenih izbora za predsjednika RS-a, ali koje bi provela Republika izborna komisija (RIK), a ne CIK, obećevši da će se u tom slučaju “povući” sa funkcije.
Dodik traži od opozicije da se upušta u neustavne aktivnosti, dok on istovremeno, po potrebi, (ne)priznaje Sud BiH.
Tako je otplatio zatvorsku kaznu od godinu dana, i uputio žalbu Ustavnom sudu BiH na presudu Suda Bosne i Hercegovine. Ne samo to, Dodik se na sličan način odnosi i prema opoziciji, nekad je potpuno ignoriše, a povremeno kreira atmosferu da i sam opstanak RS zavisi od nje, iako on samim svojim djelovanjem pokazuje da samo SNSD kreira i vodi procese u RS. Kada ga NSRS neustavno “zadrži” na funkciji predsjednika RS-a, uopšte se ne obazire na mišljenje opozicije, dok u slučaju potencijalnog raspisivanja prijevremenih izbora od RIK-a traži podršku iste kreirajući narativ da odluka zavisi od opozicije, iako ima potpunu kontrolu u NSRS.
Postavlja se pitanje, ukoliko prihvatimo narativ Dodika, zašto bi RIK uopšte raspisivao izbore, ako je on još uvijek predsjednik Republike Srpske, odnosno ako je odluka NSRS valjana?
S druge strane, ukoliko zaista dođe do formiranje nove Vlade Republike Srpske, na prijedlog nezakonitog mandatara kako će se institucije Bosne i Hercegovine i Federacije Bosne i Hercegovine postaviti prema takvoj neustavnoj vladi i njenim kadrovima u nekim državnim istitucijama. Država je u nekoliko posljednjih mjeseci pokazala da nije spremna rizikovati sigurnosnu krizu kada nije uhapsila Milorada Dodika, što predsjedniku SNSD-a ostavlja prostor za trenutne političko-pravne vratolomije.
Država jeste dobila pravnu bitku, makar do ovog trenutka, ali je još uvijek daleko od pobjede, jer Dodik nastavlja iznova kreirati nove probleme, nadajući se da će neko u konačnici, izmoren trenutnom situacijom, prihvatiti legalizaciju nekih od njegovih poteza.
Nema sumnje, Milorad Dodik kao predsjednik SNSD, i apsolutni vladar u Republici Srpskoj, izašao je izvan okvira ne samo Ustava Bosne i Hercegovine, već i Ustava Republike Srpske. Za razliku od krize koja je nastala nakon prvostepene presude u predmetu koji se vodio na Sud BiH protiv njega za nepoštivanje odluka visokog predstavnika, a kada je rušio institucije države, nakon osuđujuće drugostepene presude, Dodik je ušao u fazu da sada ruši i entitetske institucije, ne obazirući se na zakonske i ustavne norme samog entiteta.
S tim u vezi Narodna skupština RS-a mu ne može produžiti mandat predsjednika, jer mu ga ona nije ni dala, ali on se na to ne obazire. Riječi koje je izgovorio Dodik u martu ove godine najbolje oslikavaju njegovu trenutnu politiku i shvatanje suštine trenutnih odnosa u BiH.
“Ovdje će pobijediti oni koji imaju snagu da provode zakone, a mi ćemo provoditi naše zakone”, kazao je tada Dodik, poručivši time da ovo više nije pravni spor, već odmjeravanje snage države i entiteta. Da li će u tom procesu prekršiti zakone i ustave, kako države, tako i entiteta, Dodiku u ovom trenutku uopšte nije bitno. Za Dodika su Republika Srpska i njene ustavne i zakonske ovlasti ono što on tvrdi da jesu, a ne ono što ima ustavnu i zakonsku podlogu.
U takvoj situaciji, uzdati se samo u pravosuđe, možda i neće biti dovoljno.
