Bugojanski „Binas“ prošlu je godinu završio s dobiti od 15,17 miliona KM i ukupnim prihodima od čak 63,83 miliona KM. Tako barem stoji u zvaničnim izvještajima i dokumentaciji koja je predočena federalnim revizorima. Međutim, finansijski rezultat ovog preduzeća namjenske industrije, u kojem Federacija BiH ima 51 posto vlasništva, ne može se smatrati pouzdanim, odnosno istinitim. To je nakon pregledane dokumentacije utvrdio Ured za reviziju institucija u FBiH, jer na osnovu prikazanih podataka nije mogao potvrditi da izvještaji o poslovanju “Binasa” vjerno pokazuju stvarno finansijsko stanje.
Među pet ključnih razloga koje su revizori dali za negativno mišljenje o poslovanju “Binasa” su neprocijenjena vrijednost materijalne imovine, nepravilno evidentiranje zaliha, izostanak procjene naplativosti potraživanja, nemogućnost potvrđivanja iskazanog kapitala te neevidentirane obaveze po pravosnažnim sudskim presudama. Pored toga, utvrđeni su nedostaci u sistemu internih kontrola, godišnjem popisu imovine i obaveza te postupcima nabavki.
Dobit pod znakom pitanja
Jedan od glavnih problema odnosi se na imovinu Binasa. Njena neto knjigovodstvena vrijednost na kraju 2025. godine iznosila je 11.227.042 KM, ali preduzeće nije procijenilo postoje li pokazatelji da je vrijednost te imovine umanjena, niti je utvrdilo njenu nadoknadivu vrijednost, kako to zahtijevaju računovodstveni standardi. Zbog toga revizori nisu mogli potvrditi da je knjigovodstvena vrijednost imovine realna. Posljedica bi, kako se navodi u revizorskom izvještaju, mogla biti precijenjena vrijednost imovine, ali i precijenjen finansijski rezultat za 2025. godinu.
Slični problemi utvrđeni su i kod zaliha, koje su na kraju godine iskazane u iznosu od 9,9 miliona KM. Binas ne vodi ročnu strukturu zaliha niti je izvršio procjenu njihove neto utržive vrijednosti. Uz to, u obračun troškova proizvodnje nisu uključeni svi direktni i indirektni troškovi, a nije utvrđena ni cijena koštanja gotovih proizvoda. Zbog toga nije moguće pouzdano utvrditi stvarnu vrijednost zaliha niti razliku između prodajne cijene i cijene koštanja proizvoda, ističu federalni revizori.
Revizori su ukazali i na potraživanja od kupaca. Binas nije procijenio očekivane kreditne gubitke, niti je izvršio ispravku vrijednosti sumnjivih i spornih potraživanja starijih od godinu dana, u iznosu od 1.145.842 KM. Zbog toga su rashodi potcijenjeni, a potraživanja i finansijski rezultat precijenjeni najmanje za taj iznos.
Sličan propust odnosi se na date avanse za nabavku sirovina i materijala. Od ukupno 2,41 milion KM avansa, 71.298 KM bilo je starije od godinu dana, a procjena očekivanih kreditnih gubitaka nije izvršena.
U poslovnim knjigama nedostaje gotovo milion KM obaveza
Među razlozima za negativno mišljenje posebno se izdvajaju obaveze po pravosnažnim sudskim presudama iz ranijih godina koje nisu evidentirane u poslovnim knjigama. Njihov ukupan iznos je 960.057 KM, a odnosi se na obaveze prema dobavljačima od 460.709 KM i sudske troškove od 499.348 KM. Zbog toga su obaveze Binasa potcijenjene, a akumulirana dobit precijenjena za isti iznos, zaključuje revizija.
Prema podacima iz izvještaja, protiv Binasa se vode 695 sudskih sporova ukupne vrijednosti 4,8 miliona KM, uključujući troškove postupaka. Od toga je 678 radnih sporova, koji se najvećim dijelom odnose na tužbe radnika zbog neisplaćenih plaća, toplog obroka, prevoza, otpremnina i drugih potraživanja iz prethodnih perioda. Preostalih 17 sporova pokrenuli su dobavljači.
Pravosnažne presude protiv preduzeća iznose 3,94 miliona KM. Revizori su, osim neevidentiranih obaveza, utvrdili da Binas nije procijenio ishode postupaka koji još nisu pravosnažno okončani, ukupne vrijednosti 360.844 KM, niti je izvršio odgovarajuća rezervisanja.
Dodatni problem predstavlja kapital preduzeća. Revizori nisu mogli potvrditi njegov iskazani iznos jer Skupština Binasa nije, u skladu sa odlukom Vlade FBiH o finansijskoj konsolidaciji i zakonom, povećala učešće državnog kapitala za iznos izmirenih obaveza.
Mašine nisu pronađene, dio opreme nije u funkciji
Ozbiljni propusti su utvrđeni i tokom popisa imovine. U izvještajima popisnih komisija navedeno je da neke mašine nisu u funkciji, da nisu pronađena sva sredstva evidentirana na inventurnim listama, da značajan broj računara ne radi ili se ne može pronaći te da pojedine mašine nemaju inventurne brojeve. Međutim, komisije nisu utvrdile postoje li razlike između knjigovodstvenog i stvarnog stanja, niti su predložile postupanje u vezi s eventualnim viškovima ili manjkovima. Izvještaj o popisu nije razmatran i usvojen do pripreme revizorskog izvještaja, a usklađivanje knjigovodstvenog sa stvarnim stanjem nije izvršeno, te revizori nisu mogli potvrditi da je popisom utvrđeno stvarno stanje imovine i obaveza.
Ured je upozorio i na zemljište površine najmanje 35.000 kvadratnih metara koje je Binas 2007. godine dao fizičkim licima u zakup za podizanje voćnjaka. Ugovorom je bila predviđena ukupna zakupnina od 12.000 KM, plaćena odmah, a ugovor i aneks zaključeni su na period do 2047. godine, uz fiksnu cijenu. Revizorima nije predočena dokumentacija koja bi potvrdila da je, u skladu s tržišnim uslovima, preispitivana ekonomska opravdanost zakupa, niti da su za njegovo zaključivanje pribavljene saglasnosti Nadzornog odbora i Skupštine.
Milionske nabavke bez evidencija
Tokom 2025. godine Binas nije imao usvojeni plan nabavki, izvještaj o njihovoj realizaciji niti interne akte kojima bi bili uređeni planiranje, provođenje i kontrola ovih postupaka. Binas ne primjenjuje Zakon o javnim nabavkama, pozivajući se na industrijski i komercijalni karakter djelatnosti i izuzeće koje se odnosi na namjensku industriju. Ipak, prema nalazima revizije, preduzeće nije uspostavilo vlastita interna pravila kojima bi se uredili postupci nabavki.
Binas je tokom 2025. ostvario promet s dobavljačima od 31.584.298 KM. No, preduzeće nije dostavilo dokumentaciju na osnovu koje bi se moglo provjeriti kako su nabavke planirane, provedene i dokumentovane. Zbog toga revizori nisu mogli potvrditi da je novac trošen uz odgovarajuću konkurenciju među ponuđačima, transparentnost i izbor najpovoljnijih uslova.
„Za ostvareni promet sa dobavljačima u iznosu od 31.584.298 KM tokom 2025. godine ne možemo potvrditi da su sredstva utrošena uz osiguranje konkurentnosti, jednakog tretmana ponuđača, transparentnosti postupaka i ostvarivanja najpovoljnijih uslova za Društvo“, navodi se u revizorskom izvještaju.
Podsjetimo, krajem marta ove godine Vlada Federacije smijenila je dugogodišnjeg v.d. direktora ove kompanije Abaza Mandžuku, koji je tu funkciju obavljao od 2021. godine. Na njegovo mjesto imenovan je Amel Mujić kao vršilac dužnosti direktora, dok je na poziciju izvršnog direktora za proizvodnju imenovan Rašid Tihak. Općinski sud u Travniku je 3. aprila 2026. godine donio rješenje o privremenoj mjeri kojom je zabranio provođenje odluka Skupštine Binasa i blokirao smjenu Mandžuke, uz obrazloženje da bi njihova provedba nanijela štetu i da je cijeli proces bio nezakonit.
